พะเยาเป็นเมืองเก่าแก่ที่มีประวัติมายาวนานและมีสิ่งดี ๆ ต่าง ๆ มากมาย เครื่องปั้นดินเผาเป็นหนึ่งในการประดิษฐ์ศิลปะในรูปแบบของดินเผาที่มีอายุยาวนานของจังหวัดพะเยา งานประติมากรรมเครื่องปั้นดินเผาที่มีความสวยงามและสามารถแสดงถึงความประหยัดด้วยการประยุกต์สิ่งของในท้องถิ่นให้มีค่ามากขึ้น ผ่านกระบวนการทางความคิด การสังเกต และรวบรวมเอาประสบการณ์ความคิดสร้างสรรค์และถ่ายทอดเป็นชิ้นงานที่สร้างขึ้นเพื่อประโยชน์ใช้สอย หรือเพื่ออำนวยความสะดวกในการดำรงชีวิต สำหรับขั้นตอนการทำเครื่องปั้นดินเผามีรายละเอียดดังนี้
1. การขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ สามารถขึ้นรูปได้โดยการเทแบบและการใช้แป้นหมุน
1.1 การขึ้นรูปโดยการเทแบบ (Casting) วิธีนี้จะเตรียมเนื้อดินปั้นให้อยู่ในรูปน้ำดินข้น ๆ (slip) ที่ไหลตัวได้ดี จากนั้นจึงเทลงในแบบปูนปลาสเตอร์ ปูนจะดูดน้ำและทำให้เนื้อดินเกาะติดกับผนังแบบ ได้เป็นผลิตภัณฑ์ตามต้องการ วิธีนี้สามารถขึ้นรูปผลิตภัณฑ์ได้หลากหลายรูปทรง แต่ต้องใช้น้ำในการขึ้นรูปมาก ทำให้การหดตัวหลังอบแห้งสูง ซึ่งอาจเกิดการแตกหรือบิดเบี้ยวได้ง่าย ตัวอย่างของผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นรูปด้วยวิธีนี้ ได้แก่ สุขภัณฑ์ ถ้วยชาม แก้ว ของที่ระลึกประเภทต่าง ๆ เป็นต้น
1.2 การขึ้นรูปโดยใช้แป้นหมุน (Hand Forming) เป็นการขึ้นรูปโดยการวางดินบนแป้น และหมุนแป้นแล้วใช้มือปั้นให้ได้รูปทรงตามต้องการ ซึ่งจะต้องอาศัยผู้ปั้นที่มีความชำนาญเป็นพิเศษ จึงจะสามารถขึ้นรูปให้ได้วัตถุที่มีรูปทรงสวยงามตามต้องการได้ เช่น การปั้นไห โอ่ง อ่าง กระถาง แจกัน เป็นต้น
2. การตากแห้ง คือ การไล่น้ำออกจากของที่ขึ้นรูปเสร็จแล้ว การตากแห้งควรให้น้ำระเหย ออกไปอย่างช้าๆ เพื่อป้องกันการแตกร้าว
3 การเผา การเผาผลิตภัณฑ์ครั้งแรกเรียกว่าเผาดิบ โดยเพิ่มอุณหภูมิของเตาเผาให้สูงขึ้น อย่างช้า ๆ เพื่อให้ผลิตภัณฑ์คงรูปไม่แตกชำรุด เมื่อผลิตภัณฑ์ผ่านการเผาดิบแล้วบางชนิด นำไปใช้ได้โดยไม่ต้อง เคลือบ เช่น กระถางต้นไม้ อิฐ ไส้เครื่องกรองน้ำ
กิจกรรม
1.ให้ความรู้นักเรียนเรื่อง ส่วนผสมของดินหรือน้ำดินที่ใช้ในการขึ้นรูป การเทแบบ การใช้แป้นหมุน การตกแต่ง การตากแห้ง การเผา
2. แบ่งนักเรียนออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 25 คน
กลุ่มที่ 1 ขึ้นรูปผลิตภัณฑ์โดยการเทแบบ
กลุ่มที่ 2 ขึ้นรูปผลิตภัณฑ์โดยใช้แป้นหมุน
เมื่อกลุ่มที่ 1 ขึ้นรูปเสร็จแล้วให้ย้ายไปขึ้นรูปแบบใช้แป้นหมุน และเมื่อกลุ่ม 2 เสร็จแล้วให้ย้ายไปขึ้นรูปโดยการเทแบบ
3. การตากแห้ง (ตากในร่ม) ผลิตภัณฑ์

สิ่งจำเป็นที่นักเรียนต้องเตรียมพร้อมในการเข้าร่วมฐานการเรียนรู้
1. ศึกษาข้อมูลเบื้องต้นของการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา
2. ผ้ากันเปื้อน
ผู้รับผิดชอบ
ผศ.ดร.วิจิตรา มีเหลือ สาธิตฯ Tel. 08 3319 5596
นางสาวแววดาว วงค์เรือน สาธิตฯ Tel. 08 1179 3529
นางสาวขวัญนภา ขวัญอุ่น นิสิต
นายปรัชญา แสนศรี นักเรียน Tel. 06 2063 2645
# โรงเรียน จำนวนที่รับ (คน) จำนวนลงทะเบียน (คน)
1 โรงเรียน มอ. วิทยานุสรณ์ 3 2
2 โรงเรียน มอ. วิทยานุสรณ์สุราษฎร์ธานี 3 3
3 โรงเรียนป่าพะยอม 2 2
4 โรงเรียนมัธยมสาธิตมหาวิทยาลัยนเรศวร 4 3
5 โรงเรียนราชสีมาวิทยาลัย 3 1
6 โรงเรียนลือคําหาญวารินชําราบ 2 2
7 โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย รังสิต 3 3
8 โรงเรียนสาธิต 'พิบูลบำเพ็ญ' มหาวิทยาลัยบูรพา 2 2
9 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัย มหาสารคาม (ฝ่ายมัธยม) 2 2
10 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น (มอดินแดง) 2 2
11 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น (ศึกษาศาสตร์) 2 2
12 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 3 3
13 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยพะเยา 3 3
14 โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยสงขลานครินท์ 2 2
15 โรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสนศูนย์วิจัยและพัฒนาการศึกษา 3 3
16 โรงเรียนสาธิตอิสลามศึกษา 2 2
17 โรงเรียนสิรินธรราชวิทยาลัย 2 2
18 โรงเรียนสุรวิวัฒน์ 3 3
19 สำนักงานห้องเรียน วิศว์-วิทย์(โรงเรียนดรุณสิกขาลัย) 4 4
รวมทั้งหมด : 46